Ο Ναός των Εισοδίων της Θεοτόκου (1903)

Άνω Βόλος. Στο βάθος ο λόφος της Επισκοπής.

Ο Άνω Βόλος χωρίζεται, στις συνοικίες του Προφήτη Ηλία, της Αγίας  Τριάδας, της Παναγίας, της Επισκοπής και της Τούμπας. Από τα αξιοθέατα του χωριού ξεχωρίζει η εκκλησία της Παναγίας των Εισοδίων (Παναγίτσα), όπου ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει τα λαϊκά λιθανάγλυφα σε πωρόλιθο, που είναι εντοιχισμένα στην εξωτερική πλευρά της κόγχης του ιερού της, καθώς και δύο θαυμάσια μαρμάρινα ανάγλυφα του 13ου αιώνα που ήταν εντοιχισμένα παλιότερα στον ναό της Επισκοπής και τα μετέφεραν από την παλιά και κατεστραμμένη μονή Οξείας Επισκέψεως της Μακρινίτσας.

Στο ένα από τα ανάγλυφα αυτά εικονίζεται σε όρθια στάση η Παναγία κρατώντας από το χέρι τον επίσης όρθιο μικρό Χριστό και από την άλλη πλευρά καθισμένος ο μοναχός Λεόντιος. Και στην άλλη παριστάνεται όρθιος ο Αρχάγγελος Μιχαήλ. Από τα πιο ενδιαφέροντα, όμως, αξιοθέατα της εκκλησίας είναι οι δύο μεγάλες επιγραφές με βυζαντινούς χαρακτήρες και αρχαιοπρεπή κείμενα που είναι σκαλισμένα σε μάρμαρο, δίπλα και αριστερά στη βρύση της εκκλησίας. Από την πολύ δύσκολη ανάγνωση και ακόμα δυσκολότερη ερμηνεία των σκαλισμένων κειμένων η βρύση κατασκευάστηκε στα 1713, με δαπάνη του τότε Επισκόπου Λαρίσης Παρθενίου.

Ο Ναός της Αγίας Τριάδας στην πλατεία, πραγματικό μπαλκόνι πάνω από τον Βόλο.

Ο ναός είναι τρίκλιτη Βασιλική χωρίς εξω-νάρθηκα, με πέτρινα ισοδομημένα ντουβάρια καλυμμένα με αραιή τσιμεντοκονία και με δίρριχτη στέγη σκεπασμένη με ρωμαϊκά κεραμίδια. Τα υπόλοιπα διακοσμητικά στοιχεία του ναού είναι μια λεοντοκεφαλή, εντοιχισμένη ψηλά στο νότιο ντουβάρι και το νεώτερο και χτισμένο κολλητά στη δυτική πλευρά του ναού κωδωνοστάσιο.

Από τα υπόλοιπα μνημειακά στοιχεία του ναού αρκετά καλαίσθητα επίσης είναι το βημόθυρο της Ωραίας Πύλης στο ξυλόγλυπτο αλλά χωρίς πολλά διακοσμητικά σκαλίσματα ξύλινο τέμπλο, καθώς και ο δεσποτικός θρόνος και ο άμβωνας, με επιχρυσωμένα αραιά κεντίδια. Καλής τέχνης και οι δεσποτικές αλλά και οι περισσότερες από τις φορητές εικόνες, κάποιες από τις οποίες ανήκουν στο ναό της Κοιμήσεως του λόφου της Επισκοπής, απ’τον οποίο μεταφέρθηκαν για καλύτερη ασφάλεια στο ναό των Εισοδίων.

Ο μακαρίτης αισθητικός της λαϊκής τέχνης  Κίτσος Μακρής, ήταν ο πρώτος που πρόσεξε μια ολόγλυφη ανθρώπινη κεφαλή στο ίδιο ντουβάρι, πάνω από την κεντρική κόγχη του Ιερού, που είναι πολύ πιθανό να εικονίζει τον αρχιμάστορα της ίδρυσης ή ανακαίνισης του ναού.

Στο παλιό κωδωνοστάσιο του ναού, που βρισκόταν κοντά στη βορεινή του θύρα και γκρεμίστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα, υπήρχαν εντοιχισμένες επτά ενεπίγραφες αρχαίες επιτύμβιες στήλες, για τις οποίες κάνει λόγο πρώτος ο παλιός ρασοφόρος λόγιος του Βόλου  Ζωσιμάς Εσφυγμενίτης. Διότι πρόλαβε να τις δει στα 1887 εντοιχισμένες στη πρόσοψη του όρθιου ακόμα τότε κωδωνοστασίου. Μάλιστα κατάφερε και αντέγραψε τις δυο απ’ αυτές που ανήκαν σε οικογενειακούς τάφους και μας έδωσε πρώτος τα ονόματα των αρχαίων νεκρών που ήταν. Της πρώτης: ΕΥΚΡΑΤΙΔΗΣ, ΣΩΣΙΓΕΝΗΣ, ΕΥΚΡΑΤΙΔΟΥ, ΝΙΚΟΠΟΛΙΣ, ΑΡΙΣΤΑΡΧΟΥ. Και της δεύτερης: ΝΙΚΑΡΕΤΑ, ΜΕΝΑΝΔΡΟΥ, ΝΙΚΟΠΟΛΙΣ. Από τον ίδιο επίσης παίρνουμε τη πληροφορία πως ο ναός αυτός «ιδρύθη τω 1803 ή μάλλον επιδιορθώθη».

Οι δυο μεγάλες σκαλισμένες σε μάρμαρο επιγραφές στη βρύση του ναού.

Ο Άνω Βόλος όπως φαίνεται από το λόφο της Επισκοπής.

Ο Άνω Βόλος μαζί με την Ανακασιά ήταν ο πραγματικός Βόλος των χρόνων της Τουρκοκρατίας. Ειδικά για τη διοικητική κατάσταση (πολιτική και θρησκευτική) της περιοχής μαθαίνουμε από τον Γιάννη Κορδάτο, που παραθέτει σχετικά στοιχεία απ΄τη »Γεωγραφία Μερική» του Αργύρη Φιλιππίδη, ότι ο »Άνω Βόλος είν” πρώτη χώρα της Δημητριάδος. Διαιρείται εις μαχαλάδες πέντε, και κάθε μαχαλάς έχει τον τζορμπατζήν του (προύχοντα, διοικητήν) και ξιλντάριν του. Ο Βοϊοβοντάρης είναι ένας. Κάθεται εις τον μαχαλάν Ανακασιάς, επάνω εις ένα τεπέν (λεξ. Τουρκ.=ύψωμα) πέτρινον και μπροστά του όλον τον Βόλον. Απέναντι του Βοϊβόντα, κατανατολάς, ένας τεπές, υψηλότερος από τον Βόλον. Κι εδώ είναι η Επισκοπή, εδώ κάθονταν πρώτα ο Επίσκοπος Δημητριάδος. Έχει εκκλησίαν και κονάκι περιτριγυρισμένη με κάστρο».

Η χαρακτηριστική πηλιορείτικη Βασιλική δίπλα στη πλατεία του χωριού.

Ο Άνω Βόλος είναι η κοιτίδα της οικογένειας Σαράτση: ο γιατρός Δημήτριος Σαράτσης υπήρξε από τους πρωταγωνιστές της γνωστής υπόθεσης των «Αθεϊκών» του Βόλου και διετέλεσε βουλευτής Βόλου, γερουσιαστής και Υπουργός Υγιεινής στην κυβέρνηση Αλέξανδρου Παπαναστασίου. Ο επίσης γιατρός  Νικόλαος Σαράτσης διετέλεσε Δήμαρχος Βόλου από το 1936 ως το 1940 και η κόρη του Έρση Σαράτση, γνωστή διανοούμενη, ήταν η «ψυχή» του συλλόγου «Φιλότεχνοι του Βόλου«, που άφησε εποχή στα πνευματικά και καλλιτεχνικά δρώμενα της Μαγνησιακής πρωτεύουσας.