Λόφος Γορίτσας. Ο Ιερός Ναός της Ζωοδόχου Πηγής.

Άποψη του Βόλου από το λόφο της Γορίτσας.

Η στρατηγική θέση του λόφου που επόπτευε τη περιοχή ήταν ο λόγος ίδρυσης σ” αυτόν τον 4^ο αι.  π.Χ. μιας πόλης πιθανότατα όταν ο Φίλιππος ο Β” οχύρωνε στρατηγικές θέσεις στη Μαγνησία. Αργότερα (316-298 π.Χ.) η πόλη ενισχύθηκε οχυρωματικά από τον  Κάσσανδρο με τείχος 2.850μ. μήκος. Τριαντατρείς πύργοι τοποθετήθηκαν σε άνισα διαστήματα, καθώς το γεωγραφικό ανάγλυφο πρόσφερε σε μερικά σημεία φυσική οχύρωση. Η πόλη αυτή κατοικήθηκε για μικρό χρονικό διάστημα. Όταν το 294 π.Χ. κτίστηκε από τον Δημήτριο Πολιορκητή η αρχαία Δημητριάδα, η πόλη της Γορίτσας συνοικίστηκε σταδιακά έως το 250 π.Χ. στην πόλη της Δημητριάδας και ο λόφος δεν ξανακατοικήθηκε. Το όνομα της αρχαίας πόλης μας είναι άγνωστο. Κατά καιρούς διάφοροι ερευνητές έχουν προτείνει την ταύτισή της με την Ιωλκό, τη Νηλεία, τη Δημητριάδα. Αλλά μετά τον ακριβή εντοπισμό της τελευταίας, πιθανολογείται πως ίσως εκεί ήταν το  Ορμίνιο. Η πόλη είναι κτισμένη στις ΝΑ κορυφές του λόφου σε έκταση 400 περίπου στρεμμάτων. Είναι σχεδιασμένη με βάση ένα συμπαγή πολεοδομικό ιστό και είναι οργανωμένη σε οικοδομικά τετράγωνα.

Υποθέτουν οι αρχαιολόγοι ότι στην πόλη υπήρχαν 400-500 σπίτια συνήθως τετράγωνα και κατοικούσαν εκεί 3.000-3.500 κάτοικοι. Ήταν διαιρεμένη σε οικοδομικά τετράγωνα σύμφωνα με το Ιπποδάμειο σύστημα (κάθετοι και οριζόντιοι δόμοι, που απέχουν μεταξύ τους 32μ. και έχουν πλάτος 4,5μ.). Στη βόρεια πλευρά των σπιτιών αναπτύσσονταν τα δωμάτια και στα νότια η αυλή. Ανάμεσα από τα οικοδομικά τετράγωνα υπήρχαν ανοιχτοί χώροι-πλατείες. Στην τριγωνική πλατεία ΙΙΙ, όπου εντοπίστηκε η αρχαία Αγορά, υπάρχει μια κυκλική και μια τετράγωνη κατασκευή, πιθανότατα δημοσίου χαρακτήρα. Έχει εντοπιστεί τμήμα του συστήματος ύδρευσης και αποχέτευσης.

Η πεδιάδα της Αγριάς όπως φαίνεται από την κορυφή του λόφου.

Κατασκευάστηκαν πύλες στα βόρεια και ανατολικά, για να μπορούν να ελέγχουν τη διέλευση ανθρώπων και εμπορευμάτων, στα δυτικά, για να υπάρχει πρόσβαση στη θάλασσα, και στα νότια, για να εξυπηρετούνται στρατιωτικοί σκοποί. Στο ψηλότερο σημείο του λόφου το τείχος περικλείει την Ακρόπολη, όπου σήμερα είναι χτισμένη η εκκλησία της Ζωοδόχου Πηγής. Η πύλη της αρχαίας Ακρόπολης, εντοπίζεται στο σημείο όπου ο σύγχρονος δρόμο τέμνει την πορεία του τείχους. Έξω από το τείχος, σε φυσικό σπήλαιο, έχει βρεθεί η επιγραφή στο βράχο «ΔΙΟΣ ΜΙΛΙΧΙΟΥ», που αποδεικνύει τη λατρεία του Δία στην περιοχή. Αποτελεί ένα από τα ελάχιστα αυθεντικά παραδείγματα ελληνιστικής πόλης που έμεινε ανοιχτό μνημείο στο χρόνο, χωρίς μεταγενέστερες παρεμβάσεις.

Από τα σχολικά του χρόνια, το ενδιαφέρον του συγκεντρωνόταν μόνο στις ζωγραφιές. Και μ’αυτές ασχολούνταν. Τα άλλα παιδιά στο σχολείο τον πειράζανε. Αριστερόχειρας και τραυλός, ολοένα άρχιζε να κλείνεται στον εαυτό του. Μήτε η σωματική του διάπλαση του άφηνε πολλές ελπίδες. Και μια μέρα, πάνω που αρχινούσαν οι Αποκριές, πήρε την απόφαση και ντύθηκε φουστανελάς. Τώρα φορούσε τη φορεσιά που δεν χόρταινε να καμαρώνει στις ζωγραφιές των οπλαρχηγών και των άλλων εθνικών ηρώων. Και δεν την αποχωρίστηκε σε όλη του τη ζωή.

Έτσι μεγάλωσε παραδομένος στα όνειρά του, στηριγμένος και μόνο στην αγαθότητα της ψυχής του και στο αχόρταγο μάτι του για την ομορφιά. Πιάνει το πινέλο από μια εσωτερική και μόνο παρόρμηση. Να κορέσει μια πείνα χρωματική. Είχε όμως, τη δύναμη, αυτό το αντικείμενο της έμπνευσής του, το λουλούδι, το δένδρο, τον ήρωα, να μην το απεικονίζει όπως το έβλεπε, αλλά όπως το είχε μέσα του απεικονίσει μ’όλες τις αποχρώσεις της ώρας και της εποχής, τριγυρνώντας μέρες και νύχτες, χειμώνες και καλοκαίρια στην ύπαιθρο. Στα 15 του ξενιτεύεται στη Σμύρνη. Για τη ζωή του εκεί μόνο σκόρπιες πληροφορίες υπάρχουν.

Ο Παναγιώτης, ο αδελφός του, το μόνο που ήξερε είναι ότι ο Θεόφιλος είχε καταφέρει να διοριστεί Καβάσης στο Ελληνικό Προξενείο της Σμύρνης, θέση που του έδινε την ευχέρεια να φοράει κι εκεί την αγαπημένη του στολή και να κάνει θελήματα. Στην περιοχή της Μαγνησίας το πρώτο χρονολογημένο έργο του που βρέθηκε ήταν μια αυτοπροσωπογραφία μικρών διαστάσεων (0,28×0,40) την οποία τιτλοφορούσε «Θεόφιλος ζωγράφος κι άλλοτε οπλαρχηγός και θυροφύλαξ εν Σμύρνη 1899″. Από άλλους, όμως, που ασχολήθηκαν ιδιαίτερα με τον Θεόφιλο και την τεχνική του στη ζωγραφική, όπως ο αείμνηστος Κίτσος Μακρής, πιστεύεται ότι η περίοδος που έμεινε στη Σμύρνη πρέπει να θεωρηθεί η περίοδος της μαθητείας του στην παραδοσιακή ζωγραφική.

Γιατί, όπως πιστεύουν, το να θεωρήσουμε τον Θεόφιλο αυτοδίδακτο είναι κάτι που το αποκλείουν τα ίδια του τα έργα και κυρίως τα πρώτα του στο Πήλιο. Στο τέλος του αιώνα, κυνηγημένος, όπως λένε, από τους Τούρκους περιπλανήθηκε περίπου 30 χρόνια στο Βόλο και στο Πήλιο για ένα πιάτο φαΐ. Γεγονός είναι ότι στα χωριά του Πηλίου με κέντρο την Ανακασιά Άνω Βόλου εγκαινιάζει την πρώτη περίοδο της ζωγραφικής του δραστηριότητας. Τριγύριζε πεζός στα κοντινά χωριά και ζωγράφιζε σε σπίτια και μαγαζιά σε διάφορα υλικά (πανιά, χαρτόνια, σανίδια κλπ) για ένα πιάτο φαΐ ένα ποτήρι κρασί ή μερικά νομίσματα. Εδώ, στην Ανακασιά, τον ανακάλυψε και ο μεγαλοκτηματίας και μυλωνάς Γιάννης Κοντός, του άρεσε η ζωγραφική του – ο πρώτος Πηλιορείτης που εκτίμησε το ταλέντο του – και του ανέθεσε να διακοσμήσει το σπίτι του.

Ο Κοντός του πρόσφερε ένα δωμάτιο ανθρωπινότερο ένα πιάτο σπιτίσιο φαγητό και μια καλύτερη αμοιβή. Στο φιλόξενο αυτό σπίτι του μυλωνά Γιάννη Κοντού ο Θεόφιλος θα βρει καταφύγιο και κάτω από την ασφάλεια της προστασίας του ιδιοκτήτη θα δημιουργήσει ένα από τα σημαντικότερα και πιο ολοκληρωμένα έργα του. Στην τοιχογραφία που έχει θέμα «Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης συναθροίζει εις την λίμνην Λέρνην τους νικητάς Δράμαλη το 1822″, διαβάζουμε την υπογραφή του και το έτος κατασκευής της. Η τοιχογραφία αυτή θεωρείται πως είναι η πρώτη που κατασκευάστηκε και ακολούθησαν οι υπόλοιπες, οι οποίες σύμφωνα με μαρτυρίες των πρώην ιδιοκτητών έγιναν σταδιακά και διήρκεσαν μερικά χρόνια.

Το 1912 άρχισε η ζωγραφική διακόσμηση του σπιτιού και συγκεκριμένα της σάλας του 2ου ορόφου. Ο ζωγράφος του διακόσμησε ένα δωμάτιο από τον νερόμυλό του στη ρεματιά του Αγίου Ονουφρίου, που μέσα σε ένα γαλάζιο πλαίσιο ζωγράφισε διάφορους ήρωες της Ελληνικής Επανάστασης κ.ά.

Το ζωγραφικό πρόγραμμα της οικίας Κοντού χωρίζεται σε δύο ζώνες: την κάτω ζώνη που φθάνει μέχρι τα μισά περίπου των παραθύρων και την πάνω που φθάνει μέχρι λίγο κάτω από το ταβάνι. Στην κάτω ζώνη ο Θεόφιλος ζωγράφισε διάφορα διακοσμητικά θέματα, όπως μια μεγάλη ποικιλία από γλάστρες με λουλούδια και πουλιά, τη λίμνη με το σιντριβάνι, ψάρια και πάπιες. Ακόμα αγρίμια και σκηνές κυνηγιού όλα αυτά σοφά τοποθετημένα, ενώ στα αριστερά της σκάλας πλάι στη πόρτα του δωματίου ζωγράφισε τον Γιάννη Κοντό καβάλα στο άλογό του. Ακολουθεί η πάνω ζώνη στην οποία βρίσκονται δεκατέσσερα μεγάλα θέματα παρμένα από την Ελληνική Επανάσταση του 1821 για τα οποία χρησιμοποίησε ως πρότυπα, κατά κύριο λόγο, τους πίνακες του Peter von Ess. Με σιγουριά, ο Θεόφιλος ζωγράφισε τον Ρήγα Φεραίο, το σώμα του κρεμασθέντος Πατριάρχη Γρηγορίου, καθώς και τον Αλέξανδρο Υψηλάντη αρχιστράτηγο.

Στις τέσσερις παραστάδες της στενής κεραίας της σάλας, ο Θεόφιλος ζωγράφισε τέσσερις θεούς του Ολύμπου. Τον Άρη, την Αφροδίτη, τον Ερμή και την Αθηνά. Στον τυφλό τοίχο ζωγράφισε μια μεγάλη τοπιογραφία με θέμα την Ανακασιά και στο βάθος τη Μακρινίτσα με τον Κάραβο της Πορταριάς στο πλάι της. Στα τμήματα πάνω από τα παράθυρα και τις πόρτες, γέμισε τα κενά με θέματα ανάλογα της κάτω ζώνης, όπως γλάστρες με λουλούδια και πουλιά, βασιλικούς θυρεούς, διάφορα ερπετά κ.ά. Το ζωγραφικό της οικίας Κοντού και κατ” επέκταση ολόκληρο το έργο του ζωγράφου της περιόδου του Βόλου, είναι έντονα επηρεασμένο από την Βυζαντινή τέχνη, αφού τα πρώτα διδάγματά του, ο ζωγράφος τα πήρε από τον παππού του, που ονομάζονταν Κωνσταντής Ζωγράφος.

Χρησιμοποιεί χρώματα σε τολμηρούς συνδυασμούς, σκοτεινούς και ανοιχτούς, ανάλογα με τη σημασία των παραστάσεων. Ένα έργο τελείως διαφορετικό από αυτό της περιόδου της Μυτιλήνης στο οποίο χρησιμοποιούνται περισσότεροι ενδιάμεσοι τόνοι και το οποίο πολλοί μελετητές του το θεωρούν και πιο ώριμο. Πλούσιο το έργο που θα αφήσει ο Θεόφιλος στην περιοχή, όπου στην πόλη του Βόλου θα ζωγραφίσει σε διάφορα καφενεία, ταβέρνες και χάνια, στα οποία έβρισκε τα απαραίτητα για την επιβίωσή του. Στα γύρω από το Βόλο χωριά, όπως στις Μηλιές που ζωγράφισε στην εκκλησία της Αγίας Μαρίνας, στον Άγιο Βλάση στο σπίτι του Γκέκα, στο μύλο του Κοντογιάννη, το ελαιοτριβείο του Βαραλή, στην Άλλη Μεριά στο φούρνο του Βελέτζα, στο σπίτι του Γκουντέλια κ.ά.

Στην πόλη του Βόλου άρχισε το έργο του στα 1925 με την εγκατάσταση των προσφύγων της Μικράς Ασίας στη περιοχή. Οι πρόσφυγες  έκτισαν τις παράγκες τους σε διάφορους ελεύθερους χώρους της πόλης, όπως την πλατεία Ρήγα Φεραίου, την πλατεία Ελευθερίας και προς το τέρμα της οδού Ιωλκού, στις οποίες ο Θεόφιλος ζωγράφισε πολύχρωμες επιγραφές με λουλούδια και πουλιά, διάφορες παραστάσεις στις προσόψεις των μαγαζιών κ.ά., τα οποία λίγα χρόνια αργότερα, το 1930 καταστράφηκαν από πυρκαγιά. Σήμερα, από τη μεγάλη ζωγραφική παραγωγή του Θεόφιλου στη περιοχή της Μαγνησίας, ένα πολύ μικρό μέρος σώζεται στη θέση του, αφού τα περισσότερα έργα του έχουν καταστραφεί από τους σεισμούς του 1955, άλλα καταστράφηκαν από άγνοια των ιδιοκτητών τους και άλλα απομακρύνθηκαν από την περιοχή. Καλύτερη τύχη είχαν οι τοιχογραφίες των παλιών σπιτιών στο Πήλιο. Αυτές που σήμερα που βρίσκονται στο Μουσείο «Κίτσου Μακρή». Ένα πολύ κοπιώδες και δύσκολο επίτευγμα. Τα διέσωσε προσωπικά ο ίδιος μαζί με κάποιους εργάτες του όταν είδε τα σπίτια αυτά να κατεδαφίζονται για να χτίσουν άλλα νεώτερα. Τα διέσωσε με πολλή αγωνία και κόπο μαζί με τον σοβά που έχουν οι τοίχοι τους και παραδόθηκαν στον εξαίρετο συντηρητή και γλύπτη Δημήτριο Ζαχαρίου, που μόλις το 2005 έφυγε από τη ζωή. Και το κυριότερο, δεν έγινε καμία ζωγραφική ή χρωματική παρέμβαση σ” αυτά. 

Η δημιουργική πορεία του Θεόφιλου στη Μαγνησία θα ολοκληρωθεί στα 1927, που θα επιστρέψει οριστικά στην πατρίδα του τη Μυτιλήνη. Η δεύτερη περίοδος είναι το διάστημα που εργάστηκε στη γενέτειρά του από το 1927 ως τη γνωριμία του με τον Teriad (Τάκη Ελευθεριάδη) το 1929. Στην τρίτη του περίοδο, 1929-1934, έχοντας εξασφαλίσει μόνιμο εργοδότη, ασχολείται απερίσπαστα με τη ζωγραφική του. Μέσα στη συλλογή του Teriad βρίσκονται: «Ο κόλπος της Γέρας», «Ο Λήμνιος Κεχαγιάς», »Τα Μετέωρα», «Η κυρία με τον κύνα της» και «Το μάζεμα των ελαιών εν Μυτιλήνη». Πέντε κορυφαία κομμάτια που μαρτυρούν πόσο αμάραντο κατόρθωσε να μείνει το ταλέντο του Θεόφιλου ως τα ύστερά του χρόνια. Όταν ο Teriad επέστρεψε στη γενέτειρά του, τη Μυτιλήνη, βρήκε να τον περιμένει ένας μικρός θησαυρός από τα έργα που ο Θεόφιλος φιλοτέχνησε. Μόνο που ο ζωγράφος απουσίαζε. Είχε πεθάνει λίγες ημέρες νωρίτερα μέσα στο φτωχικό του καμαράκι. Ήταν 24 Μαρτίου 1934. Η κυρία Νίνα Λαδογιάννη κλείνει το αφιέρωμά της με δύο λόγια του Σεφέρη γι’ αυτόν:

» Ύστερα από τον Θεόφιλο, αυτόν τον αποκαλυπτικό λαϊκό, δεν βλέπουμε πια με τον ίδιο τρόπο. Αυτό είναι το πράγμα που δεν μας έφεραν τόσοι περιώνυμοι μαντατοφόροι μεγάλων Ακαδημιών. Ο Θεόφιλος μας έδωσε καινούριο μάτι. Έπλυνε την όρασή μας. Ο Θεόφιλος είναι ένας καλλιτέχνης μεγάλος και ασυγχώρητα άγνωστος σε μας.»

Ο Ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (1639)

Η περίβλεπτος 'βίγλα' του Δήμου Ιωλκού

Ένα πλακόστρωτο φαρδύ δρομάκι οδηγεί στην κορφή του λόφου, όπου σώζεται η παμπάλαια τρίκλιτη Βασιλική χωρίς τρούλο της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Το σημερινό του όνομα (Επισκοπή) ανάγεται στον ύστερο Μεσαίωνα. Πάντως, πρέπει να υπήρχε στην κορυφή του λόφου κάποιο μοναστήρι, που καταστράφηκε στα όψιμα Βυζαντινά χρόνια ή στους πρώτους αιώνες της Τουρκοκρατίας και στη θέση του ο Επίσκοπος Δημητριάδος Κάλλιστος έχτισε στα 1639 τη σημερινή εκκλησία.

Ο ίδιος, σύμφωνα με τις πηγές, μετέφερε τότε στο λόφο που είχε την κατοικία του και την έδρα της Αρχιεπισκοπής, μετά την ερήμωση της Δημητριάδας την κατάληψη της περιοχής από τους Τούρκους (1423) και την εκδίωξη του Χριστιανικού πληθυσμού και από το κάστρο των Αγίων Θεοδώρων. Το κτίριο αυτό (Επισκοπείο) δεν σώζεται σήμερα. Σύμφωνα με την εντοιχισμένη επιγραφή (κτητορική) στη βορεινή είσοδο της σημερινής εκκλησίας ο Επίσκοπος της Δημητριάδος Κάλλιστος αναφέρεται ως «κτήτωρ».

Ο μονόροφος ξυλεπίστεγος εξωνάρθηκας (νότια πλευρά)

Tα κλίτη χωρίζονται από κιονοστοιχία που αποτελείται από δύο κίονες στην κάθε πλευρά. Την περίοδο της Τουρκοκρατίας προστέθηκε στη δυτική πλευρά διώροφος εξω-νάρθηκας με τρεις καμάρες και στη νότια πλευρά ο σημερινός υπάρχων μονόροφος ξυλεπίστεγος εξω-νάρθηκας. Τα ενσωματωμένα στους τοίχους (βόρειο, νότιο και ανατολικό) ποικίλα γλυπτά σχήματα, σύμβολα, γράμματα, πτηνά επιπεδόγλυφες σε μάρμαρο ή πέτρα παραστάσεις, προέρχονται από τα ερείπια παλαιότερης μονής.

Στη Βυζαντινή εποχή το μοναστήρι που βρίσκονταν στη κορυφή του λόφου, το περιέβαλαν πολλά παρεκκλήσια τα ερείπια των οποίων διακρίνονται και σήμερα. Αναβαίνοντας στο λόφο από το λιθόστρωτο μονοπάτι στο μέσον της απόστασης, αριστερά, σώζεται το ναΐδριο που τιμάται στο όνομα της Μεταμορφώσεως του Σωτήρα.

Στη δυτική πλευρά του ναού της Επισκοπής είναι εντοιχισμένο τμήμα από τη σαρκοφάγο της κατά κόσμον Άννας Μελισσηνής, (μοναχή «Ανθούσα»), συζύγου του Τοπάρχη Δημητριάδας και συγκτήτορα της μονής του Προφήτου Προδρόμου Νέας Πέτρας (Πορταριάς) Νικολάου Μελισσηνού. Ο σωζόμενος ναός είναι από τα παλαιότερα μεταβυζαντινά μνημεία του Πηλίου. Στην εξωτερική δε τοιχοποιία του μπορεί κανείς να διακρίνει την κτητορική επιγραφή με τη χρονολογία ΖΡΜΖ (=1639) στη βόρεια πλευρά κι ακόμα ένα πλήθος από εντοιχισμένα αρχιτεκτονικά μέλη και κυρίως επιστύλια, θωράκια και άλλα ανάγλυφα.

Το λιθόστρωτο μονοπάτι που οδηγεί στη κορυφή του λόφου

Το βυζαντινό ναΐδριο της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος

Εντύπωση προκαλούν και τα πολλά  περίτεχνα γλυπτά Βυζαντινής εποχής, τεμάχια που είναι εντοιχισμένα στους εσωτερικούς τοίχους του ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.

Στη διάρκεια του ύστερου Βυζαντινού Μεσαίωνα στο Θεσσαλικό χώρο (1204-1423) το Πήλιο ήταν γνωστό και ως βουνό της «Δρυανουβαίνης» και τούτο γιατί όλη η περιοχή του Πηλίου που εκτείνεται πάνω από το σημερινό Βόλο, και περιλαμβάνει τα σημερινά χωριά Κατηχώρι, Πορταριά, Μακρινίτσα μαζί με το λόφο της Επισκοπής του Άνω Βόλου, ήταν γνωστή ως «Δρυανούβαινα».

Το μικρό προαύλιο του παρεκκλησίου της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος

Από τον 10^ο ακόμα αιώνα άρχισαν κατά το πρότυπο του Αγίου Όρους να δημιουργούνται στα ψηλώματα του Πηλίου, σε μέρη ασφαλή από τους ληστοπειρατές, αρκετά και μεγάλα μοναστήρια που νέμονται τεράστιες εκτάσεις γης αποκτημένες με αυτοκρατορικά παραχωρητήρια. Ιδρυτές των μοναστηριών είναι συνήθως μοναχοί, προερχόμενοι από το Άγιο Όρος, αλλά και ισχυρές οικογένειες ντόπιων χωροδεσποτών με επιφανέστερη  αυτή των Μελισσηνών.

Αρχηγέτης του οίκου των Μελισσηνών της Δημητριάδας ήταν ο Κωνσταντίνος Μελισσηνός. Το έτος 1207 η Δημητριάδα με την ευρύτερη περιοχή της και το Πήλιο του δόθηκαν ως φέουδο (Τοπαρχία), από τον φίλο του και συμπολεμιστή Μιχαήλ Άγγελο Δούκα Κομνηνό. Όταν ο Μιχαήλ Κομνηνός κατέλαβε την Άρτα και έγινε η εγκαθίδρυση της αρχής των Αγγέλων στην Ήπειρο τότε ο Κωνσταντίνος Μελισσηνός επανήλθε μόνιμα και οργάνωσε το φέουδο της Βυζαντινής Δημητριάδας κατά το πρότυπο του κράτους της Ηπείρου.

Ασφάλισε τη Δημητριάδα, τόσο στον παράλιο χώρο των ακτών της, όσο και στο χερσαίο χώρο της Μαγνησιακής ενδοχώρας και του Πηλίου, κτίζοντας πύργους επισκοπήσεως για την προστασία του πληθυσμού, ιδιαίτερα των γεωργών και των χωρικών. Το 1236 παντρεύεται την Μαρία Αγγελίνα, αδελφή του Μιχαήλ Β” της Ηπείρου.

Από το γάμο αυτό γεννήθηκε ο μετέπειτα Τοπάρχης της Μαγνησίας, Νικόλαος Μελισσηνός. Ο Κωνσταντίνος Μελισσηνός, ήταν φύση θεοσεβής και είχε κλίση προς τον μοναχισμό. Το έτος 1214 άρχισε να κατασκευάζει στην περιοχή της Άνω Δρυανούβαινας (της σημερινής Μακρινίτσας) ένα τεράστιο μοναστήρι, και το αφιέρωσε στο όνομα της Παναγίας, το μοναστήρι της «Οξείας Επισκέψεως της Πανάγνου Θεομήτορος».

Η βόρεια πλευρά του Ναού με εντοιχισμένα ανάγλυφα και άλλα

Η νότια πλευρά του Ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου

Ο Κωνσταντίνος Μελισσηνός παραιτήθηκε από την Τοπαρχία υπέρ του γιού του Νικολάου Μελισσηνού. Με το όνομα «Κωνστάντιος» φόρεσε το απέριττο μοναχικό τριβώνιο μέχρι το 1255 που πέθανε. Ενταφιάστηκε στο χώρο της μονής που είχε ο ίδιος ιδρύσει. Ο Νικόλαος Μελισσηνός ανέλαβε την Τοπαρχία της Δημητριάδας και νυμφεύτηκε την πριγκίπισσα Άννα Παλαιολογίνα ανεψιά του αυτοκράτορα Μιχαήλ Η” Παλαιολόγου.

Ο Βόλος όπως φαίνεται από την κορυφή του λόφου της Επισκοπής.

Την περίοδο 1270-1273 ανοικοδόμησαν στην περιοχή της Άνω Δρυανούβαινας ένα τεράστιο μοναστήρι το οποίο αφιέρωσαν στη μνήμη του «Προφήτου Προδρόμου». Ο Νικόλαος και η σύζυγός του Άννα ασπάστηκαν τον μοναχισμό και εγκαταβίωσαν ως μοναχοί, ο μεν Νικόλαος στη μονή της Οξείας Επισκέψεως της Μακρινίτσας, η δε Άννα, ως μοναχή «Ανθούσα», στη μονή του Προφήτου Προδρόμου Νέας Πέτρας. Και οι δύο τους παρέμειναν στα ίδια μοναστήρια μέχρι το θάνατό τους.

Έτσι αρχίζει η μακρά εκείνη περίοδος που το Πήλιο χαρακτηρίζεται ως δεύτερο «Άγιο Όρος» της Ελλάδας κι ονομάζεται στα αγιολογικά κείμενα »Όρος των Κελλίων». Δυστυχώς τίποτε δεν διασώθηκε από το αρχικό κτίσμα των μονών. Ο γιός τους Ιωάννης Μελισσηνός (1274-1285), ανέλαβε Τοπάρχης Δημητριάδας στην πιο κρίσιμη καμπή της ιστορίας της περιοχής, γιατί η πόλη της Δημητριάδας δέχτηκε έκτοτε πολλές επιδρομές βαρβαρικών φύλων.

Άγιος Ονούφριος. Η θέα της γύρω περιοχής από το Αρχοντικό Ζαφειρίου.

Άγιος Ονούφριος. Η ομώνυμη εκκλησία και η Πλατεία Εθνικής Αντίστασης.

Η Ανακασιά όπως φαίνεται από το Αρχοντικό Ζαφειρίου. Στο βάθος η κορυφή του λόφου της Αγίας Ειρήνης.

Δεξιά και αριστερά του διαδρόμου υπάρχουν και δύο δωμάτια, ενώ στο βάθος της δεξιάς πλευράς υπάρχει και ένας μικρός χώρος υγιεινής ο οποίος επικοινωνεί κάτω από την ξύλινη σκάλα. Στον όροφο η σκάλα οδηγεί σε ένα μικρό προθάλαμο όπου στα αριστερά του βρίσκεται η κουζίνα και μπροστά της το καθιστικό. Δεξιά του προθάλαμου υπάρχει ένα δωμάτιο και μπροστά του προθάλαμου βρίσκεται η μεγάλη σάλα η οποία λειτουργούσε ως το σαλόνι του σπιτιού.

Το υπόγειο έχει και αυτό τριμερή διάταξη η οποία διαμορφώνεται από τα λιθόκτιστα τοιχία της φέρουσας κατασκευής του και χρησιμοποιούνταν ως αποθήκες. Επικοινωνούσε απευθείας με την αυλή με τη δεύτερη είσοδό του που βρίσκεται στη δυτική όψη, όπως επίσης και με το παράσπιτο με εσωτερικό λιθόκτιστο κλιμακοστάσιο.

O Νεοκλασικισμός

Ο Δημήτρης Παλιούρας γράφει ότι ο νεοκλασικισμός ήρθε στην Ελλάδα από τους Βαυαρούς του Όθωνα, οι οποίοι τον επέλεξαν αρχικά ως το ρυθμό που άρμοζε στην ανοικοδόμηση της Αθήνας, πρωτεύουσας του νεοσύστατου ελληνικού κράτους και στη συνέχεια καθιερώθηκε και επεκτάθηκε σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια.

Στη Θεσσαλία ήρθε κάπως αργότερα, γύρω στα μέσα του 19^ου αιώνα και ειδικότερα στη περιοχή του Βόλου, με την έναρξη της ανοικοδόμησης της νέας πόλης η οποία, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Νικόλαος Μάγνης στο βιβλίο του »Περιήγησις της Θεσσαλίας και της Θεσσαλικής Μαγνησίας, Αθήναι 1860″, «εις το μεταξύ Κάστρου και Δημητριάδος  παράλιου, εγείρεται από το 1840 έτος υπό των Χριστιανών των πέριξ χωρίων, νέα πόλις ήν ωνόμασαν Νέαν Δημητριάδα, ήτις έχει περί τας 80 οικίας μεγάλας και κατά τον νέον ρυθμόν κτισμένας«. Η απελευθέρωση της Θεσσαλίας βρίσκει το Βόλο με 5.908 κατοίκους, που σε λίγα χρόνια στα 1889 φθάνει τους 10.029, στα 1896 τους 16.788 και στα 1907 τους 23.563 κατοίκους.

Η αλματώδης αυτή αύξηση της νέας πόλης του Βόλου, καθώς ο νεοκλασικισμός μεσουρανούσε – σημειώνει ο Έφορας Νεοτέρων Μνημείων – δημιούργησε μια πόλη πρότυπο της νεοκλασικής αρχιτεκτονικής, τόσο στην οικοδομία της, όσο και στην πολεοδομία, δεδομένου ότι η πόλη σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε από την αρχή με τη νέα αισθητική αντίληψη.

Η ακτινοβολία του νέου αστικού κέντρου και οι επιδράσεις που ασκεί πάντα η πρωτεύουσα μιας περιοχής στην περιφέρειά της, θα υποτάξει σταδιακά και την περιοχή του Πηλίου, με ένα αργόσυρτο τρόπο στην αρχή, μέχρι και την τελική πτώση της παραδοσιακής αισθητικής αντίληψης. Έτσι, σταδιακά έχουμε την υιοθέτηση του νεοκλασικισμού στους παραλιακούς και στους γύρω από το Βόλο οικισμούς και λίγο αργότερα θα ακολουθήσουν και οι ορεινοί οικισμοί.

Όλα τα κτίσματα που κτίζονται μετά το 1881 στο Πήλιο, μέχρι και τις πρώτες δεκαετίες του 20^ού αιώνα διέπονται από τις αρχές του νέου ρυθμού, όπως αυτός διαμορφώθηκε στη περιοχή, δηλαδή προσαρμοσμένος στις τοπικές συνήθειες. Τα κτίρια είναι διώροφα και, πολλές φορές, τριώροφα και στεγάζονται με ξύλινες κατακλινείς στέγες, καλυμμένες στους μεν ορεινούς οικισμούς, με σχιστολιθικές σκεπόπλακες, στους δε παραλιακούς με κεραμίδια βυζαντινού τύπου, ενώ σε ορισμένες κατασκευές εκλεκτικιστικής αρχιτεκτονικής, με τις οξυκόρυφες στέγες, το εσωτερικό των οποίων ήταν διαμορφωμένο σε σοφίτες, στεγάζονταν με κεραμίδια γαλλικού τύπου.

Οι όψεις τους οργανώνονταν πάντα συμμετρικά στους κατακόρυφους άξονες συμμετρίας και ήταν πάντα διακοσμημένες με τραβηχτό και κερομοπλαστικό διάκοσμο που μιμούνταν παραστάδες με επίκρανα, επιστήλια, ζωφόρους, γείσα κλπ.

Οι κατόψεις τους οργανώνονταν κι αυτές συμμετρικά στον άξονα της εισόδου και είχαν τριμερή διάταξη των χώρων τους με τον διαμπερή διάδρομο στο κέντρο, στο βάθος του οποίου ήταν το κλιμακοστάσιο και εκατέρωθεν του διαδρόμου τα δωμάτια.

Στις κατασκευές αυτής της περιόδου άρχισαν να εμφανίζονται και νέες εκσυγχρονιστικές λειτουργίες μέσα στα σπίτια, όπως σύγχρονες για την εποχή τους κουζίνες με φουφούδες εντοιχισμένες σε καμάρες με φούσκες, αποχωρητήρια κλπ. εξυπηρετήσεις, που, στις παλαιότερες κατασκευές βρίσκονταν σε ξεχωριστά κτήρια, τα γνωστά στην περιοχή ως «παράσπιτα«.

Την εξωτερική αισθητική αντίληψη ακολουθούσε και η εσωτερική διακόσμηση του σπιτιού με γραπτό κυρίως διάκοσμο στις οροφές και λιγότερη χρήση γύψινων ανάγλυφων διακοσμήσεων και ανάλογου ύφους κινητό εξοπλισμό.